Historia parafii greckokatolickiej w Wałczu

W 1947 r. w czasie Akcji Wisła na teren dawnego woj. koszalińskiego deportowano 31 tys. Ukraińców. Na terenie powiatu wałeckiego znalazły się 2734 osoby narodowości ukraińskiej, co stanowiło 6% jego mieszkańców. Większa część przesiedleńców pochodziła z kilku wsi powiatu cieszanowskiego oraz z powiatu leskiego. Zasiedlono nimi takie miejscowości: Budy, Wołowe Lasy, Popowo, Rusinowo, Tuczno, Sypniewo, Nadarzyce, Mirosławiec, Do parafii w Wałczu należą również wierni, którzy byli wysiedleni z powiatu grybowskiego z Łemkowszczyzny, a zasiedlili takie miejscowości jak: Trzcianka, Stobno oraz Niekursko (ok. 1400 osób).

Pierwszą Mszę Świętą dla grekokatolików odprawił w Wałczu ks. Teodor Markiv. To ważne wydarzenie miało miejsce 21 czerwca 1959 r.,  w dniu Zesłania Ducha Świętego.  Ks. Markiv zaczął prowadzić księgi parafialne i przez długie lata wytrwale spełniał dusz-pasterskie obowiązki. Prowadził katechizację dzieci w następujących miejscowościach: Budy Papowo, Rusinowo. W pracy duszpasterskiej pomagał mu ksiądz Michał Doczyło, który mieszkał w Skrzatuszu. Dzięki tej pomocy była możliwość odprawiania liturgii greckokatolickiej na święta w Nadarzycach. Po jego śmierci, 3 VIII 1974 r., na duszpasterza Wałcza wyznaczono ks. Jarosława Hrebeniaka. Włożył on dużo wysiłku w integrację wspólnoty powierzonej jego opiece. W 1975 r. zapoczątkował nauczanie religii dzieci z ukraińskich rodzin. Do 1989 r. katechizację prowadziły Siostry Służebnice NMP z Koszalina. W 1976 r. na religię uczęszczało 63 dzieci.


W latach 70-tych i 80-tych trwał proces migracji wielu ukraińskich rodzin ze wsi do miasta. Pozytywnym tego skutkiem, m. innymi, było uruchomienie w 1983 r. punktu nauczania języka ukraińskiego. W lekcjach prowadzonych w Szkole Nr 1, brało udział 20 dzieci. Osłabienie ukraińskiej wspólnoty nastąpiło z chwilą emigracji młodych osób do Kanady i USA. Tylko w ciągu dwóch lat – 1984 i 1989, wyjechało około 100 osób.

Po śmierci ks. Jarosława Hrebeniaka, który został pochowany w Przemyślu, grekokatolicy nie mieli mieszkającego w Wałczu duchowego opiekuna. Obowiązki duszpasterza pełnił ks. Włodzimierz Pyrczak, który dojeżdżał z Koszalina. Swoją posługę pełnił gorliwie przez dwa lata do 1985 r., kiedy to nowym duszpasterzem dla grekokatolików w Wałczu i Szczecinku został ks. Bogdan Hałuszka. Od tego czasu można mówić  o nowym etapie w życiu parafii  w Wałczu. Od 1991 r. wznowiono nauczanie języka ukraińskiego. Zajęcia prowadził pan Marek Syrnyk. Dzięki jego staraniom powstał dziecięcy zespół pieśni i tańca Wesełka. Zespół ten odegrał ogromną rolę w formowaniu świadomości dzieci i rodziców. Ponadto był wizytówką ukraińskiej kultury w środowisku lokalnym.

Życie wspólnoty wiernych skupia się zawsze w świątyni i na sprawach  z nią związanymi. Świadectwem tego był obchodzony 25 września 1994 r. jubileusz 35-lecia wałeckiej parafii. Wtedy właśnie, po długich i wytrwałych staraniach wiernych, rady cerkiewnej i ks. Bogdana Hałuszki, dzisiejszy metropolita ks. abp Jan Martyniak ogłosił, że ordynariusz diecezji koszalińsko – kołobrzeskiej ks. bp. Czesław Domin przekazał świątynię w użytkowanie grekokatolikom. Po pewnym czasie podjęto decyzję o remoncie świątyni i przystosowaniu jej do potrzeb kultu wschodniego chrześcijan.  Szacunkowe i realne koszty remontu znacznie przewyższały możliwości finansowe wiernych. Dlatego też uzyskano pomoc finansowa od organizacji charytatywnych z Europy zachodniej takich jak: Kirche in Not (Niemcy), Renovabis (Niemcy), Konferencja Episkopatu Amerykańskiego (USA) oraz MSW. Ze wsparciem finansowym pospieszyli oczywiście grekokatolicy Wałecczyzny oraz emigranci, których większość mieszka w Toronto.

Wśród wielu osób wspierających finansowo wspólne dzieło, szczególną ofiarność okazali: państwo Halina i Bogdan Czaban z Wałcza, państwo Emilia i Mirosław Czaban z Wągrowca (sponsorzy ikon i konstrukcji ikonostasu) oraz państwo Emilia i Jan Kozak z Toronto.
Autorką ikon oraz projektu ikonostasu jest  p. Walentyna Birjukowycz z Akademii Sztuk Pięknych  z Kijowa.

Od czerwca 1997 r. Wałcz został parafią dziekańską. Dziekanem koszalińskiego dziekanatu został ks. Bogdan Hałuszka. Od 1998 do 2000 r. nauczanie katechezy prowadził pan Robert Rosa (obecnie kapłan, święcenia kapłańskie – 2003 r., kanclerz diecezji wrocławsko – gdańskiej).
W 1999 r. odbył się jubileusz 40-lecia parafii. W czasie tej uroczystości poświęcono ikonostas. To wydarzenie odbyło się z udziałem bp Włodzimierza Juszczaka – nowego ordynariusza eparchii wrocławsko – gdańskiej. W styczniu 2001 r. po nominacji ks. Bogdana Hałuszki na urząd Protosyncela eparchii wrocławsko – gdańskiej (Wikariusz Generalny), obowiązki duszpasterza objął ks. Ivan Seńkiv pochodzący  z Ukrainy. Swoją posługę pełnił do sierpnia 2001 r. Po uzyskaniu nominacji na proboszcza parafii katedralnej w Buczaczu (Ukraina – eparchia buczacka), opuścił eparchię wrocławsko – gdańską.
19 sierpnia 2001 r. proboszczem parafii grecko-katolickiej w Wałczu został ks. Arkadiusz Trochanowski.  Prowadzi działalność duszpasterską oraz katechizację dzieci i młodzieży. Obecnie wspólnota greckokatolicka liczy 180 rodzin.